Neden Horasan’da Zafaran Aşiretine ‘Çemişgezek’ Deniliyor?

İran’ın doğusundaki Horasan bölgesinde bir çok göçebe Kurmanç aşireti var. Bu aşiretlerin şivesi Elazığ, Malatya, Maraş ve Adıyaman’da konuşulan Kurmanciye çok benziyor. Ayrıca aşiret isimleri de her iki yerde de benzerdir; Celali, Karaçorlu, Reşwan, Şadili, Zaferanlı… (detaylı olarak bakmak isterseniz: http://www.cskk.org/en/modules.php?name=News&file=print&sid=19 )

İlginç olan ise, Horasan’da Şadili’lerden sonra en büyük ikinci Kürt-Kurmanç aşiretin bir diğer isminin Çemişgezek olması. Birçok sitede ve kaynakta Zaferanlu aşiretinin diğer isminin Çemişgezek olduğu yazılıyor. Vikipedia’da da öyle. (https://en.wikipedia.org/wiki/Zafaranlu). Eğer bunu inceleyebilirsek güzel bilgilere ulaşabiliriz. Bu Şavakların tarihi göç serüvenlerine de ışık tutabilir. kurdishnomadwomenkhoresanİran haber ajansı ISNA’nın çektiği bir fotoğraf: Horasan’ın Kürt kadınları.

Reklamlar
Bu yazı Araştırma (Lêkolîn) içinde yayınlandı. Kalıcı bağlantıyı yer imlerinize ekleyin.

One Response to Neden Horasan’da Zafaran Aşiretine ‘Çemişgezek’ Deniliyor?

  1. Şavaklı Beyi dedi ki:

    Wikipedia sürekli değiştirildiği için başlıktaki bilgiler uçmuş.
    Ancak aynı aşiret hakkında Azerice bir yazı var.
    Onu okumakta da yarar var. Kopyalayıp buraya yapıştırayım;

    Zəfəranlı eli Redaktə
    Zəfəranlı eliin başçılarından biri Məhəmmədhəsən xan idi. O, Nadirə qarşı qiyam qaldırmışdı.

    Bu konfederasiyanın ən böyük qollarından viri Cəmişgəzək (Çemişkəzək) elidir.

    Cəmişgəzək eli Redaktə
    Dərsimin (indiki Tuncelinin) Çemişkezek qəzasından çıxan bu el əvvəlcə Ağqoyunlu tayfa birliyinə, sonra Qızılbaşların tərkibinə qatıldı.

    Cəmişkəzəkli elinin kökəni haqqında müxtəlif fikirlər var. Şərəfnaməyə görə, Çemişkezek demək, kürdlük deməkdir. Kürdlər arasında, «Çemişkezek deyincə, ağla kürd gəlir» deyir. Digər tərəfdən, yenə Şərəfnamənin bu qeydi, Cəmişkəzəkli elinin türklüyünü sübut edir:

    «Çemişkezek hökmdarlarının bu Məlikşahın soyundan gəlmiş olmaları və “Məlikşah’ sözünün Kürd dilinde ‘melikiş’ biçimində dəyişmiş olması ehtimaldır, başqa yandan Çemişkezek hökmdarlarının adları da onların türklərin övladlarından və törəmələrindən olduqlarını dəqiqləşdirir, çünkü adlarının heç bir yandan ərəb və kürd adlarıyla ilgisi yoxdur; Ərəb və kürd adlarına heç də bənzəmir.». Yuxarıda bildirdiyimiz kimi, Cəmişkəzəkli eli, Türkmandır.

    Bu konfederasiyanın əsas hissəsi Xorasanda məskunlaşmışdı.

    1727-ci ildə Mirzə Mehdi xan Astrabadi yazır: “Nadir bu tayfanı cəzalandırmaq üçün tələsirdi, ona görə də öz qoşununu hazırlıq vəziyyətinə gətirdi. Əmr verildi ki, Camışgəzək və Qaraçorlu ellərinin nümayəndələri onun düşərgəsinə gəlsinlər. Onlar təşkil olunmuş ekspedisiyada iştirak edəcəkdilər. Camışgəzək elinin başçısı Məhəmmədhüseyn xan Qaraçorlu ellərinin nümayəndələrini qızışdırdı ki, yürüşdən boyun qaçırsınlar. Onlar da Nadirin təklifini rədd etdilər. Kürdlərin başçıları isə Kərmənəxan bölgəsinin Mane və Semelqan adlı yurdlarında üsyan qaldırdılar və çox sayda dəstə topladılar”. [Mirzə Mehdi xan Astrabadi, Tarixi-Nadiri, Tehran, 1263, (hicri qəməri).]

    Nadir şah Avşar (1730-1747), Bruniessenə görə Şadlılarınn bir qolu olan Qaraçorlu və Əmirli ellərini də gətirib Xorasana yerləşdirmişdi. Beləcə Qaçarlar hakimiyyəti zamanında Xorasanın bəzi bölgələri elxan ünvanı verilən Camişgəzəkli və Şadli ellərindən olan xanlar tərəfindən idarə edilmişdi. [Prof. Dr. Martin van Bruinessen, Kürtlük, Türklük, Alevilik & Etnik ve Dinsel Kimlik Mücadeleleri].

    Cəmişkəzəkli elinin başçılarından biri, vəkil Sam bəy idi. Sam bəyin qızını Nadirə ad eləmişdilər. Nadir Qoçana, bu qızın ardınca adam göndərmişdi. Saray adamlarının öyrətməsiylə II Şah Təhmasib Səfəvi də qıza elçi yolladı. Nadir cəld tərpənib qızla evləndi.

    Sam bəyin Məhəmmədhüseyn bəy adlı oğlu vardı.

    Cəmişkəzəkli elinin başçılarından biri Şəkər bəy idi. Şəkər bəy II Şah Təhmasib Səfəviyə qarşı qiyam qaldırmışdı.

Sen ne düşünüyorsun? (Derdê te çiye bra?)

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

w

Connecting to %s