Yelda (Şevê Çille) ve Çille

İranlıların yelda  dediği, Türklerin de aynı şekilde kullandığı, Şavaklarda ise çille (zemheri) dönemin başlangıcı olması sebebiyle çille gecesi  şeklinde tarif edilir.  Toplumumuzda bu gece ile ilgili çok değişik inanışlar vardır. Bu gece ölüm gibidir.İlahi kudret bu gecede yer yüzüne üfler ve yer yüzü bir sonraki dirilme vakti gelene kadar cansız beklemeye başlar. Bu dönemde her şey ölüdür. Bu gecede suya öyle bir ışık düşer ki su nebatatı yeşertmez, cemet (kuru)  olur.   Nebatat ve yeryüzü kendisini yenileyip yeni yıla(newroza)  hazırlık yapar. Bir sonraki üflemede her şey yeniden hayat kazanır. Ve döngü tekrar başlar.

Çille dönemi iki evreden oluşur. Büyük çille, küçük çille. Asıl olan büyük çilledir ki 21 Aralık ta başlar, 1 Şubat ‘a kadar devam eder. İkinci çillenin bitişi newrozdur,bahardır. Berfin çiçeği kar altından göçün başlaması için haber eder ve göçe hazırlık başlar.

Türklerde bu gece büyük ölçüde unutulmuştur. Halbuki İranda halen bu gece önemli bir etkiye sahiptir. Bu geceye özel kutlamalar ve merasimler yaparlar. İnsanlar birbirin Yelda gecesini kutlarlar. Kış mevsimi için saklanan meyveler çerezler çıkarılır. Yelda gecesinde  “Çille sofrası” kurulur. Çille sofrasına helva, peşmek, baslık, nogul (tatlıya batırılmış badem veya fıstık), karpuz, nar, kavun, armut, elma, ayva, badem, ceviz, kişmiş, nohut, patlak mısır, kavurga konur. Karpuz, sofranın gelinidir. Buna “çille karpuzu” denir.

Çille gecesinde köse oyunu oynanır. Köse bir çobandır. Ona makyaj yapılır. Sopasına zil – çan, beline tahta kılıç takılır. O kapıları dolaşıp eğlence yapıp hediye alır. Böylece çille eğlenceleri başlamış olur. Ev sahiplerine dua edilir ve ne verilir ise ona razı olunur. Veremeyen aileler için de Allah’a dua edilir. Bu arada kösenin avradını çalarlar, köse sopasıyla çevredekilere vurarak eşinin yerini öğrenmeye çalışır.

Çillede yeni gelin ve adaklılara aileleri “çille payı” gönderirler. Çille payı, hava kararmadan gönderilmelidir ve çille payı yedi tabağa konur. Bunlara “çille tabağı” denir.

Biz Şavaklarda da son döneme kadar ulaştırılmıştır. Büyüklerimiz bu geceyi ve bu dönemi iyi hesaplarlardı ve ona göre hazırlık yaparlardı.  Bizde daha çok bu dönemin çetin şartlarına ayak uydurmak için dikkat edilir bu döneme. Mevsimsel törenler Şavak toplumunun önemli bir parçasıdır. Bu geleneklerini ta günümüze kadar getirmişler. Belki bunun sebebi yaşamları büyük ölçüde mevsim değişimlerine ve bu değişimler doğrultusunda yaptıkları göçe bağlı olduğundandır.

Hristiyanların noeli ile yelda arasında ki benzerlikler de ayrıca dikkat çekicidir.

Şekakan Araştırma Komitesi

sekakan.wordpress.com

Reklamlar
Bu yazı Araştırma (Lêkolîn) içinde yayınlandı ve , , , , olarak etiketlendi. Kalıcı bağlantıyı yer imlerinize ekleyin.

One Response to Yelda (Şevê Çille) ve Çille

  1. Geri bildirim: Yelda Hakkında Bilgiler – Vikipedia

Sen ne düşünüyorsun? (Derdê te çiye bra?)

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Connecting to %s