Şavak Köy İsimleri Terminolojisi

Uzun süredir üzerine araştırmalar yaptığımız Şavak köy isimlerin kökenleri konusunda bir hayli ilerleme kat ettik. Araştırmalarımızda değerli dilbilimci Taraf gazetesi yazarı Sevan Nişanyan’ın birikimlerinden de yararlandık. Buradan bir daha kendisine teşekkür ederiz.  Araştırmamızın eksik veya tartışılabilir kısımları olabilir. O kısımları da sizin değerli yorumlarınızla tamamlıyabiliriz.

Öncelikle ilçelerimizin isimlerinden başlayalım; 

Pertek : Ermenice bir kelime olan ‘Pertag’ kelimesinin değişiminden oluşmuştur.  Yerel halk  halen orijinal şekliyle telaffuz etmektedir.

Anlam olarak da  ‘kalecik’  manasına gelir.

Çemişgezek : Antik Hierapolis kenti olan Çemişgezek’in ismi ilginçtir: ; Çmşgadzagk: Çmşgig (özel isim) inleri;  ‘Çmşgig’,  Rum imparatoru Loannes Tzimiskes’in (h 969-976) Ermenice adıdır. Bölgede 300 yıl süren Arap egemenliğine son vererek önemli toplumsal düzenlemeler yapmıştır. Kasabanın adı muhtemelen Çemişgezek deresi üzerinde hücreler şeklinde kayaya oyulmuş olan tarihi manastırdan gelir. ‘Adzagk’ ise Ermenice de ‘in-mağara’ demektir.

“Çemişgezek” isminin kullanıldığı bir diğer yer var ki bu özellikle Şavaklar ile ilgilendirir. İran’ın Horasan bölgesindeki göçebe Kürt aşiretlerinin oluşturduğu aşiretler konfederasyonun iki ismi var; Za’feran ve Çemişgezek. (Buradan bakabilirsiniz: http://www.ellahmezar.ir/?p=1582#more-1582)

Ayrıca çok önemlidir ki oradaki Kurmancların şivesi Şavak şivesine çok benzemektedir.

Ve köylerimiz;

Sarıbalta, Eski adı : Komer [ Ermenice :komer  ‘ağıllar’ ]

(er:çoğul eki)

Biz ‘komer’ in Türkçe ‘kom-yeri’  den türediğini tahmin ediyorduk. Ancak kelimenin Ermenicesini de araştırınca yanıldığımızı fark ettik.

Ayrıca kom (ağıl) kelimesi bir kaç Hint-Avrupa dilinde ortak olarak kullanılıyor.

Payamdüzü, Eski adı: Sinsor [ Ermenice: tsntsor  ‘ Yüksek tepe’ ]

(sor:tepe)

Yemişdere ,Eski adı: Devdrej [ Kurmanci:dev-drej  ‘ağzı uzun’]

Bir diğer şekli ise : Devderiç [ Ermenice: tavtar’ic ]

‘Aric’ bir çok ermeni yerleşim yerinde daha göze çarpmaktadır.

Vişneli, Eski adı: Birexi (Ermenice olan bu kelimenin ne manaya geldiğini henüz bulamadık.)

Uzungöl, Eski adı : Ağgi [Kurmanci:ağ-gi ‘acımsı’ ]

Doğan, Eski adı : Doxuk [Kurmanci: doxuk ]

(Somut bir veriye ulaşmamakla birlikte, Kuzey Irak’taki Dohuk yerleşim yeri ismiyle ilintili olduğunu düşünüyoruz.)

Cebe, Eski adı: Pazabun [ Ermenice: pazapun ]

(Strabon’un (1. yy) Coğrafya’sında Bazebon adıyla anılmıştır)

Bölmebelen, Eski adı: Nornik (Henüz net bir veriye ulaşamadık)

Ayazpınar, Eski adı: Tıtınik [ Ermenice:  ttenik’ “dutluklar” ]

Çukurca,Eski adı: Behrav [ Kurmanci:  barava “sukenarı” ]

Bulgurtepe, Eski adı: Celedor

Aşağıgülbahçe, Eski adı: Komreş [Kurmanci: komreş “karamezra” ]

Yukarıgülbahçe, Eski adı1 : Kurmes [Kurmanci: kurmes “siyah fes” ]

Eski adı2: Orcan

Akdemir, Eski adı: Avşeker [ Kurmanci: avaşeker “şekersu” ]

Konaklar, Eski adı: Doxikan

Gövdeli, Eski adı: Taxsiyan

Ballıdut, Eski adı: Koxpınik [ Erm ]

Akçapınar, Eski adı : Vaskovan

 

 Hazırlayan: Cinorek (twitter.com/cinorek)

 

Reklamlar
Bu yazı Araştırma (Lêkolîn) içinde yayınlandı ve , , , , , , , olarak etiketlendi. Kalıcı bağlantıyı yer imlerinize ekleyin.

3 Responses to Şavak Köy İsimleri Terminolojisi

  1. celal koçoğlu dedi ki:

    “Türkçeyle birlikte okuma yazmayı da öğrendim zamanla ama yüzyıllardır bölge halkının “Noranig”,”Komer”,”Baskovan” olarak bildiği ve öylece benimsediği o güzelim köy isimlerinin yerine neden hiç bir derinliği olmayan,estetikten zerre kadar nasibini alamamış,baştan savma/kaba/kitch isimler olarak “Bölmebölen”,Sarıbalta”,Akçapınar” v.b ucubelerin dayatıldığını öğrenemedim.Tıpkı varlığını farklılıkları yontarak toplumu tornadan çıkmış gibi tektipleştirmeye adayan o buyurgan,ceberrut,otoriter zihniyetin bu durumdan ne murad ettiğini öğrenememiş olmam gibi…”

    (Önemine binaen bi daha…Çemişgezek Yaşam Dergisi sayı 5,makale başlığı “Açılım,evet…CK”

  2. kerem çal dedi ki:

    ben aslen tıtenik,liyim ama hiç görmedim mazgirt,de büyüdüm umarım bu barbarların saçmasapan isimlerle değiştirdiği o güzelim köylerimizin ve dağlarımızın isimlerini geri alırız ve özgürlüğümüzü,de… jı bo ve xebaté gelek spas jı were hevalno.

Sen ne düşünüyorsun? (Derdê te çiye bra?)

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Connecting to %s